Z dniem 1 marca 2026 r. w polskim systemie prawnym zaczynają obowiązywać istotne zmiany w zakresie mediacji wynikające z nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.) oraz powiązanych przepisów. Ich celem jest wzmocnienie roli mediacji jako instrumentu rozwiązywania sporów, większa cyfryzacja procesu mediacyjnego oraz stworzenie nowych obowiązków i narzędzi proceduralnych – zarówno dla uczestników postępowań, jak i dla sądów czy mediatorów.
1. Obowiązkowe kierowanie spraw budowlanych do mediacji
Najbardziej doniosła zmiana dotyczy postępowań o roszczenia wynikające z umów o roboty budowlane oraz umów ściśle z nimi związanych. Zgodnie z nowym przepisem art. 458³a k.p.c.:
- W sprawach z tytułu umów o roboty budowlane sąd zobowiązany będzie skierować strony do mediacji przed pierwszym posiedzeniem przygotowawczym albo przed pierwszym posiedzeniem wyznaczonym na rozprawę.
- Nowy obowiązek ma charakter „pierwszego kroku” w procesie rozstrzygania takich sporów – mediacja ma być próbą polubownego rozwiązania konfliktu, zanim sprawa rozwinie się pełnoprawnie w sądzie.
Dlaczego ta zmiana jest ważna?
- W praktyce dotychczas mediacje były instrumentem fakultatywnym; strony i pełnomocnicy często pomijali je, kierując sprawy od razu do sądu.
- Nowy przepis ma przełożyć się na skrócenie długoletnich procesów budowlanych, które obecnie bywają najbardziej złożonymi i kosztownymi postępowaniami cywilnymi.
- Odrzucenie mediacji bez uzasadnienia może skutkować dodatkowymi kosztami procesowymi, np. obciążeniem stron kosztami postępowania z powodu braków w podejściu do mediacji.
Warto podkreślić, że obowiązek skierowania do mediacji nie oznacza automatycznego nakazu zawarcia ugody – mediacja pozostaje dobrowolna co do wyniku, ale jest obligatoryjna jako etap proceduralny.
2. Cyfryzacja procesu mediacyjnego
Nowelizacja z 2025 r. równocześnie rozszerza — od 1 marca 2026 r. — stosowanie środków elektronicznych w mediacjach:
Elektroniczne zawieranie i podpisywanie ugód:
- Protokół z mediacji oraz ugoda mediacyjna mogą być podpisywane kwalifikowanym podpisem elektronicznym lub za pośrednictwem zdalnych narzędzi komunikacji elektronicznej.
- To ułatwienie ma praktyczne znaczenie w mediacjach prowadzonych zdalnie — co jest już w praktyce standardem, szczególnie w sporach gospodarczych i z udziałem stron z różnych miast lub krajów.
Nowe obowiązki informatyczne mediatorów:
- Mediatorzy uczestniczący w postępowaniach mediacyjnych będą używać Portalu Informacyjnego sądów do elektronicznego obiegu dokumentów, co usprawni komunikację między stronami, mediatorami i sądami (choć część tych zmian weszła już wcześniej w życie).
3. Zmiany proceduralne i sankcje
Nowe regulacje pociągają konkretne konsekwencje procesowe:
Dorozumiana zgoda na mediację:
- Jeżeli strona nie zgłosi sprzeciwu co do mediacji w ustawowym terminie, uznaje się, że zgadza się na jej przeprowadzenie; jest to tzw. dorozumiana zgoda na mediację.
Skutki odmowy mediacji:
- Odmowa uczestniczenia w mediacji bez uzasadnienia może skutkować np. obciążeniem kosztami procesu lub sankcjami kosztowymi na rzecz drugiej strony.
Te mechanizmy mają zwiększyć realne zastosowanie mediacji w praktyce i przeciwdziałać postawom, zgodnie z którymi strony rezygnowały z mediacji mimo jej dostępności.
4. Dalsze zmiany i ich perspektywy
Nowelizacja k.p.c. to element szerszego pakietu reform dotyczących mediacji i postępowania cywilnego:
Wysokość wynagrodzenia mediatorów
- Już od lutego 2026 r. obowiązuje nowe Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości określające stawki wynagrodzenia mediatorów, które istotnie podnoszą minimalne i maksymalne kwoty za prowadzenie mediacji oraz zwrot ponoszonych kosztów – co ma wpływ na efektywność i profesjonalizację usług mediacyjnych.
Choć te zmiany są techniczno-proceduralne, mają znaczenie dla praktyki i kalkulacji kosztów mediacji, szczególnie w sporach o wysokiej wartości przedmiotu sporu.
5. Uwagi końcowe – istota reform
Wejście w życie 1 marca 2026 r. zmian w zakresie mediacji to krok w stronę:
- większego uprzywilejowania polubownych metod rozstrzygania sporów,
- odciążenia sądów i przyspieszenia obrotu procesowego w szczególnie złożonych sprawach (np. budowlanych),
- cyfryzacji procedur i ułatwienia elektronicznej komunikacji oraz zawierania ugód,
- wzrostu realnej aktywności mediatorów i strony w praktyce mediacyjnej.
Reforma podkreśla rolę mediacji jako narzędzia nie tylko wspomagającego sądowe rozstrzyganie sporów, ale często też bardziej skutecznego i oszczędnego dla stron — szczególnie w sporach gospodarczych o dużej skali i złożoności.
Więcej o samej mediacji oraz o tym, w jaki sposób wspiera osoby biorące udział w mediacji, znajdziecie państwo w zakładce górnej „mediacje”.
Adwokat i mediator Jakub Nyziak prowadzi mediacje w sprawach cywilnych, rodzinnych, gospodarczych, budowlanych oraz z udziałem podmiotów publicznych z całej Polski, ze szczególnym uwzględnieniem Sieradza, Kalisza, Zduńskiej Woli, Wielunia, Pajęczna, Wieruszowa, Łasku oraz Poddębic. Poza tym popularyzuje zagadnienia mediacja i prowadzi zajęcia dla studentów z zakresu alternatywnych form rozwiązywania sporu.